Issue Kohitātea 2009
 
Kei tēnei putanga...
1 Ngā whakaritenga rauna tahua 2009
Te whakahaere rauna
Ngā whakataunga mō te Rauna 8
Te titiro ki ētahi atu tūmahi Mā Te Reo
Kura Reo


" Whāngaia ki te kōrero kia pehapeha ai te korokoro, tērā i te kererū i runga i te miro"

Ngā mihi nui o te tau hōu ki a koutou katoa, tae noa ki ngā kaiwhakarato tuatahi ki a Mā Te Reo.  Ko tā mātou ī-pānui tuatahi tēnei mō te tau 2009 ka tukuna atu ki ngā tāngata katoa kua rēhita mai.  Ko tōna kaupapa, ko te whakamōhio i te katoa ki ngā mahi nui i te taha whakahaere, te whakarite whāinga, me te whakanui i ngā tutukitanga me ngā mea whakaharahara kei roto i te hōtaka Mā Te Reo.

Kei te tōiriiri mātou mō te tau e tū mai nei i te mōhio ka tīmata te puāwai mai o ngā whakapaunga kaha o te tau 2008, hei kawe i a tātou ki te tau 2010.

 

Kei tēnei putanga
  • Ngā whakaritenga rauna tahua 2009
  • Te whakahaere rauna
  • Ngā whakataunga mō te Rauna 8 
  • Te titiro ki ētahi atu tūmahi Mā Te Reo
  • Kura reo
Ngā Whakaritenga Rauna Tahua 2009

Ka tuwhera te rauna tahua 2009 ā te Rāhina, te 30 o Poutūterangi, ā, ka wātea hoki ngā puka tono i taua wā.  Hei whakatau mō tēnei rauna tahua, me whakarite koe kei te mohoa ō pūrongo me ō mokamoka whakapānga, tae noa ki tō ī-mēra, kia tae tika atu ai ngā kōrero e pā ana ki te whakatuwheratanga o te rauna. 

Ngā rauna tahua

30 Poutūterangi 2009 Ka tuwhera te rauna
24 Paengawhāwhā 2009 Ka kati te rauna i te 5.00pm (ngā tōno ā-pepa*)
8 Haratua 2009

Ka kati te rauna i te 5.00pm (ngā tono ā-ipurangi*)

10 Hōngongoi 2009 Ka whakamohiotia ngā kaitono i pēhea te whakatau
   
*Ko ngā tono ā-pepa    ko ngā tono kāore i tukuna mā te paetukutuku a Mā Te Reo, pērā i ngā tono kua tuhia, kua patopatohia, kua tukuna ā-waea whakaahua, ā-mēra, mā te ī-mēra, mā te karere mēra, mā te whakataka mai ā-ringa rānei.  He kape ā-pepa katoa ēnei.
   
*Ko ngā tono ā-ipurangi ko ērā katoa i tukuna mā te paetukutuku o Mā Te Reo, arā, i hono koe ki te pae me tō whakautu i ngā pātai i puta ake i runga i te mata rorohiko.
   

Ngā whakarerekētanga
Nā runga i ngā putanga o te rauna 2008, kei te whakarite mātou i ētahi whakarerekētanga ki te puka tono:

  1. Ka kaha tonu mātou ki te whakaae ki ngā tono a te takitahi engari, kua whakataungia kia kaua e nui ake te tono a te takitahi i te $10,000.  Ki te nui ake i te $10,000 tō tono, me tono kē koe i te taha o tētahi rōpū kua rēhita hei rōpū ā-ture.
  2. Tāpiri atu ki ngā mokamoka whakapānga e hiahiatia ana mō ngā kaitono, kua hiahia mātou i ngā mokamoka whakapānga a tētahi atu hei whakapānga tuarua.
  3. Ngā paearu me mātua tutuki.  Kei te āta tautuhi mātou i ngā paearu me mātua tutuki, ngā paearu ka tino pirangitia rānei.  Ko tā mātou taunaki ki a koutou e whakakīkī ana i ngā puka tono, kia kaha tonu te whakawaia i a koe ki ngā paearu.  Ahakoa kāore i te noho here ngā paearu e tino pirangitia ana, ka whai hua tonu te whakatakoto kōrero mō ēnei.

Ētahi atu kaupapa hei whakaaro i te wā tono:

  • He aha te whāinga o tō tūmahi?
  • He aha tō hononga ki te hapori e whāia nei e te tūmahi?
  • He aha ōu wheako mō te whakarato kaupapa kōkiri reo Māori?
  • E hia te utu o te tūmahi?
  • Ka pēhea tō ine me tō whaiwhai haere i ngā mahi e tutuki ana i a koe kia tutuki pai ai tō tūmahi?
Te Whakahaere Rauna

He kōrero mohoa mō ngā rauna
Me tae mai ngā pūrongo whakamutunga mō te nuinga o ngā tūmahi o te tau 2007 i nāianei;  E rua ngā tūmahi e tōmuri ana mai i te tau 2006, ā, kāore e roa ka whakapā atu te kāhui nei ki a koutou ki te kōrero mō te whakaotinga pai o ēnei.  Ka mihi rā ki te hunga i tuku mai i ā rātou pūrongo i tērā marama. Tēnā koutou.  He mea nui te tīmata i te tau 2009 me te mōhio, he maha ngā tūmahi i oti i te mutunga o tērā tau. 

Te whakakīkī i ō pūrongo tohu mahi i tutuki
Hei āwhina i a koe i te wā e tuhi ai koe i tō pūrongo tuatahi, kia kaha koe ki te homai kōrero rawaka hei whakamārama i te whakapaunga o ngā utu tuatahi i whiwhi koe, me te whakamārama i te take me whiwhi koe i te utu tuarua.
I nāianei, kotahi marama i mua i te rā me tae mai ā koutou pūrongo, ka whakapā atu mātou ki te tuku pātai tērā pea ka ara ake.  Ka kaha tonu mātou ki te mahi tahi ki a koe i taua marama kia tae mai ai tō pūrongo i te wā tika.

Ngā Utu Moni
Me tae mai ngā pūrongo o ngā mahi kua tutuki i te mutunga o te marama, nā reira me titiro ki tō whakaaetanga kia mōhio ai koe ki te marama me tae mai tō pūrongo.  Me mātua mōhio koe, kua huri mātou ki te utu i ngā moni i ia marama i nāianei, nā reira me tae mai tō pūrongo i te wā tika kia kore ai koe e mate ki te tiaki mō tētahi atu marama mō ngā moni.   

Ngā Whakataunga Tahua Rauna 8

Kei te mihi ake mātou ki ngā kaiwhakarato katoa o te Rauna Tuawaru mō tā koutou mahi pai ki te whiriwhiri me te whakahaere i ngā whakaaetanga tahua.  He mahi nui tēnei nō reira i koa mātou ki te kōrero ki te Komiti Tautoko mō ngā kaunekenga nui kua puta.  E whai ake nei ngā whakarāpopotonga o ngā whakataunga:

Momo Wāhanga Tūmahi i whakaaea Tapeke
Ngā Kaupapa Whakaaturanga/Whakatairanga 32 $440,165
Hangarau Tauwhiti Pārongo (ICT) 2 $89,729
Kura Reo - Whakapakari Reo 4 $245,000
Kura Reo ā-Iwi 6 $166,744
Māherehere Reo 14 $244,706
Hōtaka Reo 8 $61,335
Rauemi  Reo 12 $304,498
Wānanga Reo 17 $250,579
Tapeke 95 $1,802,759

Rohe Tūmahi i whakaaea Total
Tamaki-makau-rau 15 $305,306
Te-Moana-a-Toi 15 $219,154
Te Waipounamu 8 $211,838
Tairāwhiti (tae noa ki te Matau-a-Māui) 10 $306,046
Manawatū 2 $21,293
Te Tauihu-o-te-Waka 2 $36,213
Te Tai Tokerau 6 $130,151
Murihiku 1 $13,500
Taranaki 7 $32,740
Waikato 12 $222,901
Te Whanganui-a-Tara 17 $303,617
Tapeke 95 $1,802,759
Te Titiro Ki Ētahi Tūmahi Mā Te Reo

I tērā o ngā putanga, i kōrero mātou mō ētahi tūmahi e whā i tutuki pai. Anei anō ētahi e toru hei titiro mā koutou. Tēnā koutou ngā kaiwhakarato i whakaae mai kia pānuitia ā koutou tūmahi.

NHW Kaiwhakarato NHW Publishers
Tūmahi He Kete Wānanga Tuaono
Wāhi Heretaunga
Momo wāhanga Rauemi Reo

He kaupapa kōkiri a He Kete Wānanga Tuaono i whakahiatotia hei tautoko i te Mahere Reo o Ngāti Kahungungu me te āwhina i te iwi, ngā hapū me ngā whānau, ki te ako i tō rātou ake reo.

Ko ngā mahi i puta i te kaupapa nei, ko te whakahiato, te waihanga, me te tuari i tētahi kōpae reo Māori me tētahi pukapuka e pā ana ki ngā tikanga, te kawa, ngā waiata, te reo me ngā whakapapa o Ngāti Kahungunu mā te pūrākau me te puoro.

I whakamātauria ngā rauemi i te taha o ngā māngai mō ngā whānau, ngā hapū me ngā marae, huri noa i te rohe o Kahungunu, ka whakapaipaingia e ai ki ā rātou urupare.  Nā te hanganga o te rauemi nei, kua āhei tonu ngā tāngata o Ngāti Kahungunu e raru ana ki te haere ki ngā wānanga reo, ki ngā kōrero kua tāia ki te pukapuka, kua hopukia rānei ki te kōpae. Kua āhei ngā tāngata i whiwhi kape o ngā rauemi ki te whakarongo ki te kōpaepae me te waiata haere i ngā waiata mai i Te Hau Wānanga o Kahungunu me te  āwhina o te pukapuka.

“Ka tukua e Te Whare Kōrero ki ngā whānau, ngā hapū, ngā marae me te iwi te mātauranga o Te Waka Takitimu, te mātauranga whakaaro, te pūtakenga o te tūāpapa mātauranga kua tukua iho i Te Reo o Kahungunu” Te pūrongo aroturuki whakamutunga a NWH Publishers..

Ētahi whakaaro āwhina

  • Kia kaha te tuku kōrero mohoa ki te katoa mō ngā kaunekenga, kia mau tonu ai te titiro ki te whāinga, kia ngākau nui tonu ai te katoa ki te kaupapa.
  • Whakamātauria tō rauemi i te taha o ngā tāngata ka tino whakamahi i te rauemi, kātahi ka whakamahi i ā rātou urupare hei whakapai ake i te rauemi.

 

Kaiwhakarato
Wāhi
Te Waipounamu               Ake Associates Ltd
Waimārama                       Waimārama Māori Committee
Tūmahi Kura Reo - Whakapakari Reo

He wānanga rumaki reo Māori ngā Kura Reo - Whakapakari Reo kotahi wiki te roa, ka tū ki ngā tōpito katoa o Aotearoa, e whā wā i te tau.  Nā Te Taura Whiri i te Reo Māori ngā kura i tīmata engari, i nāianei, ko ngā hapori Māori me ngā iwi kē kei te whakahaere, kei te manaaki.

E āhei ana ngā kaiwhakauru kura reo ki te whakapai ake i ō rātou reo Māori mā ngā akoranga ōkawa e hāngai ana ki te taha wetereo, ngā kīwaha, ngā kīrehu, me ngā tikanga tuhi.  I te mea he kura rumaki ēnei,  ka āhei anō rātou ki te whakamātau i ngā pūkenga reo hōu i roto i ngā wā ōpaki pērā i ngā wā o te kai me ngā wā whakawhanaunga haere

Te Waipounamu
140 te hunga  i tae ake ki te Kura Reo - Whakapakari Reo 2008 i tū ki Te Waipounamu. Ko te kura reo tuawaru tēnei kua tū ki Te Waipounamu, me te kaha piki ake o te hunga e taetae mai ana i roto i ngā tau.  I kitea hoki te tino kaha o te pakari haere o ngā reo o te hunga hokihoki iho ia tau, ia tau, me te rahi o ngā kōrero e whakamahia ana e rātou  ia rā, ia rā.    

“He maha ngā mātua me ngā pouako e taetae atu ana ki ngā kura reo. Mā te haere ki ngā wānanga nei e taea ai e rātou ngā akoranga kua ako rātou i ngā kura reo te tuku iho ki ā rātou tamariki me ā rātou ākonga.” I takea hāngai mai i: Te pūrongo aroturuki whakamutunga a Ake Associates.

Ko tētahi āhuatanga tino āwhina i tēnei rōpū, ko tā rātou whai wāhi ki te hono atu ki ētahi atu rōpū e ngākaunui ana ki te kaupapa.

Waimārama
125 ngā kaiwhakauru i manaakitia e te Kura Reo - Whakapakari Reo ā-tau i tū ki Waimārama.  Mai rā anō, i tū ai a Waimārama hei wāhi makau mō ngā kura reo, ā, nā runga i ngā tautoko a ngā kaiako, ka kaha ake te tipu o tēnei kura reo ia tau, ia tau.  

“Nō konei ētahi o ngā kaiako i tae mai.  Nā tērā, kua pakari ō rātou reo hei whakaako i ngā mokopuna.  Kua pakari ngā reo o ngā tāngata o te hau kāinga i tae ki ngā karaehe, he mea hei hiki i ngā tūru o ngā kōhanga reo, o te paepae, o ngā kaikaranga me ngā tāngata hoki nō ngā reo irirangi”  Te Pūrongo Aroturuki Whakamutunga a Te Komiti Māori o Waimārama.

I tēnei marama, i whakanui a Waimārama i te Rua Tekau Tau e kawe ana i ngā Kura Reo - Whakapakari Reo.  Ka puta anō he kōrero mō tēnei mahi whakaharahara ki roto i te putanga whai muri iho, kia hāngai ai ki te whakatuwheratanga o te Rauna Tahua 2009.

Ētahi whakaaro āwhina

  • Mā te kata me te ngākau reka e tino pai ake ai ngā wheako ka puta.
  • Whakamahia ai te reo ka ākona i ngā wā ōkawa, i ngā wā whakawhanaunga o muri mai i ngā karaehe, hei whakapakari i ngā akoranga. 
  • Kia pai ai te rere o ngā mahi, me pai anō ngā hononga ki ngā tāngata whai wāhi ki te wāhi tū ai te hui, me te taha whāngai i te manuhiri.

 

Kaiwhakarato Te Reo o Taranaki Taranaki
Tūmahi www.taranakireo.co.nz
Wāhi New Plymouth
Momo Hangarau Tauwhiti Pārongo (ICT)

I te tau 2007, i whakamahia te Tahua Mā Te Reo hei whakapai ake i te taumahinga o te paetukutuku o Taranaki www.taranakireo.co.nz hei tomokanga ā-ipurangi mō ngā pārongo katoa e pā ana ki ngā mahi whakaora i te reo o Taranaki.  

Neke atu i te 50 ōrau ngā kōrero o te paetukutuku kei te reo Māori, ā, ko tōna whāinga matua ko te whakawaia i te whakamahia o te reo i roto i te taiao mamati.  E whakarite ana anō hoki te paetukutuku ki te hanga kōtuinga tauwhitiwhiti hei tohatoha ki waenganui i ngā kaikōrero me ngā kaitautoko i te reo o Taranaki.

Ko ngā kōrero hōu kei te paetukutuku, ko ngā pārongo e pā ana ki ngā rauemi, ngā kōtuinga, ngā whakapānga, ngā kaupapa e tū mai ana, me ngā pānui.   E 25 ngā kape o te pae tauira tuatahi i tuarihia ki waenganui i te rōpū mahi ki te whakamātau i te whakamahia me te aro nui ki te pai o te toro i te pae, te taumahinga, te takoto me te pai o te rerehua hoahoa.  Nā te whakamātautau i te whakamahia i whai wāhi ai te rōpū whakahiato ki te tautuhi me te whakatau i ngā kaupapa i mua i te whakamānutanga o te paetukutuku ki te iwi me te ao whānui.

He mea tino nui te kōwhiri i tētahi rōpū matua he tūāpapa pūkenga whai mana tōna, e hāngai ana anō hoki, kia kaha ai, kia mārama ai te tauira hei ārahi i te hunga hanga paetukutuku. Ko te tiki atu i ngā mātauranga a ngā tohunga hanga paetukutuku me ngā tohunga o te ao hangarau tētahi take matua e eke panuku ai te kaupapa.” I takea mai i: Te Pūrongo Aroturuki Whakamutunga a Te Reo o Taranaki Trust

E whakaatu mai ana te whakairoiro i ētahi tapatoru e whā, he ‘niho taniwha’ e tohu ana i ngā ngohe rautaki e whā, e whai ana i ō rātou ake rautaki ki te whakaora i te reo o Taranaki.  Mō te roanga o ngā kōrero, torotoro atu ki te paetukutuku.

Ētahi whakaaro āwhina

  • Whāia ngā mātanga hangarau tika mō te hoahoa paetukutuku me te mahi IT.
  • He nui tonu te utu mō te mātanga hangarau ki te whakahiato me te whakahaere i tētahi paetukutuku, nā reira me whakarite tika i roto i tō kohinga pūtea, 
  • Whakamātauria, whakapaipaihia hoki ngā kōrero o tō paetukutuku i te taha o te hunga mā rātou ngā kōrero i mua i tō huri tūturu ki te ao whānui.
Kura Reo
Kei raro ake nei ngā rā tū ai ngā Kura Reo - Whakapakari Reo, tae noa ki ngā rā mō ngā Kura Reo ā-Iwi e toru. Whai ai ngā Kura Reo ā-Iwi i te tauira a ngā Kura Reo - Whakapakari Reo, heoi anō, ka hāngai kē ngā kōrero o roto ki te iwi kei te whakahaere i te Kura Reo.
 
KURA REO -WHAKAPAKARI REO
Ngā Rā

te 14 ki te 19 o Paengawhāwhā 2009

Te Wāhi Ōtautahi, Te Waipounamu
Kaiwhakapā

Charisma Rangipunga nō Ake Associates

Waea Pūkoro 021 277 7979
Ī-mēra charisma@akeassociates.co.nz
   
KURA REO Ā-IWI
Tauranga Moana
Ngā Rā te 14 ki te 18  o Paengawhāwhā 2009
Te Wāhi ā tōna wā ka whakatauhia
Kaiwhakapā

Reweti Te Mete, Te Matahauariki o Tauranga Moana Inc

Waea Pūkoro 027 271 5539
Ī-mēra temata4@wave.co.nz
   
Raukawa  
Ngā Rā

te 19 ki te 24 o Paengawhāwhā 2009

Te Wāhi Papa o te Aroha Marae, Tokoroa
Kaiwhakapā

Tangiwai Amopiu, Poari o Raukawa

Waea Pūkoro 07 885 0264
Ī-mēra tangiwai.amopiu@raukawa.org.nz
   
Muriwhenua  
Ngā Rā

te 25 o Paengawhāwhā ki te 1 o Haratua 2009

Te Wāhi Korou Kore Marae, Ahipara
Kaiwhakapā

Jo Mane ki Far North REAP

Waea Pūkoro 027 714 8282
Ī-mēra jom@farnorthreap.org.nz
   
Mehemea he pātai āu, kei te pīrangi pārongo rānei koe, whakapā mai ki a mātou.
Pārongo Anō
Pae tukutuku www.ma-tereo.co.nz    
Wāhi noho Papa 14
Investment Centre
Kokonga o ngā ara o Ballance & Featherston
Te Whanganui a Tara
Wāhitau Poutāpeta Pouaka Poutāpeta 411
Te Whanganui a Tara
Waea Utu-kore 0800 MA TE REO
0800 628 373
Taupaepae
Waea whakaahua
04 471 6727
04 471 2768