MaoriEnglish
Whakaahua na Stuart PageWhakaahua na Stuart Page

Ngā Wāhanga Tahua 2012

1. Te Whakatakoto Mahere Reo | 2. Ngā Rauemi Reo | 3. Ngā Hui / Ngā Mahi Whakatairangatanga | 4. Ngā Wānanga Reo | 5. Ngā Kura Reo ā-Iwi

1. Te Whakatakoto Mahere Reo

Ko te aronga nui o tēnei karangatanga, ko te whakatakoto mahere reo Māori mā te iwi, mā te hapū, mā te marae, mā te whānau, mā te hapori rānei. Me noho mai ki te mahere:

  • tētahi mahi ine / rangahau i te matatau taha reo o te rōpū e arotahia ana;

  • ētahi whakaritenga e āta hui tahi ai ngā kaitārai mahere ki te rōpū mō rātou, mā rātou te mahere;

  • ētahi whāinga pae tawhiti, pae tata hoki e taea ai te whakatinanatanga o ngā whāinga te ine;

  • tētahi mahere mahi e whakamārama ana i ngā mahi kia mahia e tutuki ai aua whāinga;

  • te ara kia takahia hei whakatinana, hei aroturuki hoki i te ahunga whakamuatanga.


Hei nanao ake i ngā rauemi whakamahere reo e whai ake nei, haere ki http://www.ma-tereo.co.nz/language/index.htm:

  • Kia Ora ai te Reo Māori – Planning for Māori Language Regeneration;

  • Te Reo Māori i Tō Hapori – Community Māori Language Profiles.

2. Ngā Rauemi Reo

Ko te aronga nui o tēnei karangatanga, kia waihangatia, kia tohaina anō (mō te kore utu, mō te utu iti rānei) he rauemi reo pērā i te pukapuka, i te kēmu, i te panga, i te kōpae ataata/puoro, i te aha atu. Kia mātua hangaia ngā rauemi nei mō te kāinga, mō te marae, mō te hapori, kaua mō te kura. Waihoki, ko ngā rauemi nei:

  • me whakaea tētahi hiahia kua tautohua;

  • ahakoa ko tēhea taumata matatau e arotahia ana, e pai noa iho ana;

  • he pai noa iho mehemea e hāpai ana i ngā pūrākau ake, i te reo ake o tētahi iwi;

  • me whai wāhi mai anō te hapori ki te mahinga mai, ki ngā hua rānei;

  • kia kaua e noho ko te mahi moni te take matua i hangaia ai;

  • me whakamātau tētahi tauira hukihuki o te rauemi e te rōpū māna te rauemi.

3. Ngā Hui/Ngā Mahi Whakatairangatanga

Inā ia, he konohete, he taiopenga, he pō kēmu, he whakataetae kōrero, he kawenga rānei nā te karapu reo Māori. Ko te aronga nui, kia whakawhānuitia ake ngā wāhi, ngā kaupapa, ngā wā e kōrerohia ai te reo Māori. Ko ēnei tūmahi:

  • kia kawea katoatia ki te reo Māori, kia reorua rānei;

  • kia kaua e noho ko te mahi moni te take matua i mahia ai.

4. Ngā Wānanga Reo

Kia noho ko te hapori, ko te marae rānei hei tūāpapa mō ngā wānanga reo, arā, ko ngā noho marae, ko ngā hōtaka reo, ko ngā akoranga reo, me ngā kura reo ā-iwi. Ko ngā tūmahi nei:

  • me rumaki, me reorua rānei te āhua o te whakaako;

  • e pai ana ahakoa e arotahi ana ki tēhea taumata matatau;

  • me wānanga kotahi, me wānanga raupapa rānei;

  • kia kotahi rā, kia rua rā rānei te roa, me kura reo rānei kotahi wiki te roa;

  • ka taea te whakahaere ā-kōwae, ā-akoranga putuputu rānei;

  • e pai ana mehemea e arotahi ana ki tētahi kaupapa reo motuhake (hei tauira, te karanga, te whaikōrero);

  • he akoranga putuputu pea, ka whakaakona i roto i tētahi wā kua tohua, ka mutu, kua oti kē ngā kaupapa ako te whiriwhiri.

I roto i te tono me āta whakahua te maha me te roa o ngā wānanga/akomanga ā-wiki, me te tokomaha o te hunga whai wāhi mai, o ngā kaiako/kaimahi anō hoki.

Mēnā kei raro tō tono i te hōtaka a Te Ātaarangi, me ahu mai tētahi o ngā kupu tautoko i Te Komiti Matua o Te Ātaarangi, me whakamahi hoki he kaiako kua āta tohua e Te Ātaarangi māna tērā mahi.

5. Ngā Kura Reo ā-Iwi

He rumaki te āhua o te tuku i ēnei wānanga reo ā-iwi, e arotahi ana ki te hunga āhua matatau me te hunga matatau tonu ki te reo Māori.

Ko te tikanga me noho tāhuhu mai ki ngā akoranga ngā tātai kōrero o te rohe, hei tautoko i te whaikōrero, i te karanga, i te waiata, i te aha atu o taua iwi, o taua rohe. Kia kaua e iti iho i te kotahi wiki te roa.


Mō ētahi atu kōrero, tēnā koa whakapā atu ki tētahi o ngā Kaitohutohu Tūmahi a
Mā te Reo, i runga i te nama waea 0800 MA TE REO (628 373),
īmēra atu rānei ki ā mtr@tetaurawhiri.govt.nz.